Categorie Uitbreidingen

Locatie
Gent
Opdrachtgever
Kunstencentrum Vooruit vzw
Architect
Dial Architects, arch Geert LM Pauwels
Stabiliteitsbureau
Sileghem & Partners
Studiebureau energie
Boydens
Bouwheer
Kunstencentrum Vooruit vzw
Bebouwde oppervlakte
275 m² (enkel uitbreiding)
Bewoonbare oppervlakte
692 m² (enkel uitbreiding)
Voorlopige oplevering
2019
In welke bouwelementen is hout toegepast?
Kruislagenhout CLT, wanden en hellende daken
Houtvolume
70 m³
Documenten
[PDF] 4_3Prix_EXT6_Plans

Kunstencentrum Vooruit “Snoepwinkel”
[3e prijs]

Photo credits: Dial Architects

Architecturale kwaliteit en inplanting

Kunstencentrum Vooruit is in de afgelopen 25 jaar uitgegroeid tot een internationaal toonaangevende kunstinstelling. De sterke groei, gewijzigde maatschappelijke noden en een ingrijpende stedenbouwkundige vernieuwing in zijn directe omgeving maakten een globaal masterplan voor de volledige toekomstige infrastructuur noodzakelijk. Gedurende de afgelopen drie decennia heeft Vooruit zich vooral gefocust op de restauratie van het immense monument. In verschillende fasen werd het gebouw met een oppervlakte van 20.000 m2 geleidelijk aan gerestaureerd en in de mate van het mogelijke voorzien van nieuwe technieken en hedendaagse faciliteiten.

Het masterplan dat ontwikkeld werd door Dial Architects steunt op de brede visie van Vooruit en op de rol die een kunstencentrum zowel binnen zijn artistieke opdracht, binnen de stedelijke context als binnen het publieke domein moet vervullen. De wijk in het centrum van Gent, waarin Vooruit zeer centraal ligt, zal in de komende 10 jaar zeer drastisch van aanschijn veranderen. Het “Kunstenkwartier”, zoals dit stadsdeel genoemd wordt, ondergaat een ware metamorfose. Dit verplicht Vooruit tot een grondige bezinning over zijn stedenbouwkundige inplanting, zijn functie als gebouw en zijn maatschappelijke rol als ontmoetingscentrum.

Het masterplan is geënt op het driesporenbeleid dat Vooruit hanteert met betrekking tot zijn infrastructuur en waarin we drie pijlers onderscheiden:

1) restauratie met de nadruk op een duurzaam proactief onderhoudsprogramma

2) renovatie met focus op aanpassingen aan het gebouw en zijn infrastructuur aan de nieuwe noden van een artistieke exploitatie, een professionele podiumtechniek, de actuele voorschriften inzake integrale veiligheid en milieu en een modern, verantwoord publiekscomfort

3) dagelijkse exploitatie met nadruk op dagdagelijks preventief en curatief onderhoud door een multidisciplinair team gebouwtechniek in eigen beheer.

In een eerste fase werden het terras en de fietsenstalling gebouwd als uitbreiding op het café van de Vooruit, later werden ook de kantoren aan de achterzijde van de site grondig verbouwd en uitgebreid door middel van een optopping in houtstructuur. Bij elke fase is het implementeren van duurzame strategieën cruciaal. Zo worden er steeds nieuwe buitenruimtes gecreëerd, is er groenintegratie en worden er uitsluitend ecologische bouwmaterialen toegepast. In de laatste fase van het masterplan werden facilitaire en theatertechnische knopen ontrafeld, een publieksvriendelijk onthaal gecreëerd en kunstenaarsateliers uitgebouwd. Deze ateliers of 'residenties' vormen een laatste uitbreiding op het Kunstencentrum en werden opgetrokken in CLT structuur.

Een aantal jaren geleden heeft Vooruit de aankoop kunnen realiseren van het enige fysiek aanpalende gebouw, ‘snoepwinkel’ genaamd. De uitbreiding van Vooruit met een nieuwe ‘snoepwinkel’ bood een unieke kans om een aantal onontwarbare knopen in de problematische distributie van mensen en goederen en in de stockage van materialen die het gevolg zijn van het alsmaar stijgende succes van Vooruit voor eens en voor altijd op te lossen. Bijkomend bood het de kans de perceptie van ‘Kunstencentrum’ opnieuw scherp te zetten en ruimte te creëren om een echte ontvangstzone voor de theaterbezoeker te organiseren. De doelstelling en ambitie was om op het gelijkvloers een heldere leesbare structuur voor de bezoeker aan te brengen, een aantal functies zoals ticket- en onthaalbalie te herlokaliseren en om de huidige smalle toegangszone om te vormen tot een publiek plein in de vorm van een overdekte marktplaats of ‘agora’. Deze ruimte vormt een cruciaal schakelelement tussen de publieke ruimte en het kunstencentrum. Een verdubbeling van de toegangsbreedte ontmijnt het conflict met laden en lossen. Transparantie en doorwaadbaarheid tussen straat, overdekt plein, lobby en overdekte binnentuin zijn de sleutelwoorden.

De totale realisatie van het masterplan zorgde voor 2000 m2 nuttige oppervlakte. Dit werd gecreëerd door optopping, ondergraving en de uitbreiding naar naburige percelen.

Bouwtechnische kwaliteit en het gebruik van innovatieve hout-gebaseerde materialen

Er wordt grote zorg besteed aan de duurzaamheid van het gebouw, zowel naar materiaalgebruik, energieprestaties als naar bouwsysteem. Er is gekozen voor het best mogelijke evenwicht tussen isolatiewaarde en ecologische voetafdruk. Minerale wol, houtwol, cellulose en schuimglas nemen de plaats in van het traditionele maar giftige PUR zonder aan een hoogwaardige isolatieschil in te boeten. We streven er naar om een K-waarde onder de 18 te halen. De draagstructuur bestaat hoofdzakelijk uit een massief skelet van kruislagenhout, schrijnwerk en gevelbekleding zijn uit duurzaam hout gemaakt. De snoepwinkel is onderdeel van het beschermd stadszicht en raakt aan de beschermde zijgevel van de Vooruit. De werken vinden plaats in en palend aan het beschermd gebouw. De voorgevel van de snoepwinkel wordt behouden; de dakhelling aan straatzijde van het nieuwe volume heeft dezelfde helling als de bestaande snoepwinkel en komt even hoog als de bestaande nok.

Akoestiek
De uitbreiding omvat verschillende residenties waarin kunstenaars en artiesten zullen samenkomen om nieuwe projecten te ontwikkelen. Op het straatniveau werden ook twee grote residenties voorzien die in visueel contact staan met de omgeving en die kunnen gebruikt worden als ruimte voor lezingen of tentoonstellingen. Al deze ruimtes vragen specifieke akoestische noden. Aan de straatzijde werd dit gerealiseerd door een ontdubbeling van de voorgevel. De CLT houtstructuur werd naar binnen gebracht om zo een tussenruimte te creëren tussen straat en residenties. Deze tussenruimte tussen oude voorgevel en de nieuwe snoepwinkel wordt ingezet als een klimaatgevel. Ze vormt een akoestische en thermische bufferruimte tussen straat en gebouw en zal worden voorzien van verticale groenwanden. Deze zuiveren en bevochtigen de buitenlucht vooraleer ze in de residenties wordt aangezogen. Alle gemene muren werden ontdubbeld om overlast naar de buren te beperken en de spouw werd geïsoleerd met kurkisolatie. De interne vloeren werden verzwaard met chape om trillingen tegen te gaan. In verschillende ruimtes zoals de dansstudio en het onthaal werden houtwolcomposietplaten als plafondafwerking gebruikt om een hoger akoestisch comfort te garanderen.

Brandveiligheid
De CLT panelen en gelamelleerde liggers zijn gecertificeerd RF 60 min.

Op de noodzakelijke plaatsen zijn houten binnendeuren geplaats met een plaatsingsattest als branddeur.

Structuur (optimaal gebruik van materiaal)
De volledige uitbreiding werd opgetrokken uit een massieve CLT houtstructuur rond een kern in prefab beton waarin lift en trappen zitten. Zowel het betongedeelte als de CLT structuur zijn prefab aangeleverd op de werf. Deze bouwmethode gaf een groot tijdsvoordeel ter plaatse, wat natuurlijk belangrijk is om overlast te beperken in een dense omgeving als een stadscentrum.

Energetische performantie
Duurzaamheid en ecologie zijn steeds belangrijke aandachtspunten binnen de werking van Vooruit. Ook in de verbouwingen werd dit meegenomen in de keuze van materialen en technieken. Regenwater wordt zoveel mogelijk opgevangen en hergebruikt, alle nieuwe ruimtes zijn optimaal thermisch geïsoleerd en waar mogelijk werden bestaande ruimtes ook energetisch aangepakt. Een performant ventilatiesysteem zorgt voor een gezond leefklimaat in de volledige uitbreiding. De binnentuin aan de voorgevel zorgt voor verfrissing in de zomer en maakt een koeling verder overbodig. Het kunstencentrum voorziet om zich in de nabije toekomst aan te sluiten op het stadswarmtenet.

Bioklimatisme

In zowel ruwbouw als afwerkingsfase werd gestreefd naar een maximaal gebruik van milieuvriendelijke materialen. Volgende materialen werden bijvoorbeeld gebruikt in het gebouw:

– kurkisolatie (isolatie tussen bestaande gemene muren en CLT panelen)
– glasschuim granulaat (vloerisolatie in contact met volle grond)
– houtwol (dakisolatie hellen dak)
– houtvezelplaat (onderdak)
– rubbervloer (vloerafwerking residenties)
– houten schrijnwerk (Lariks) laag energieraam
– houten gevelbekleding (Lariks)
– heraklith composietplaten akoestische plafondafwerking
– binnenmuren afwerking met gipsvezelplaat
– de CLT panelen werden langs de binnenzijde afgewerkt met een natuurlijke witte olie
– interieurafwerking met o.a. drielagenplaat in FSC hout
– houten terrasvloer (Robinia)

De ontwerpprincipes werden reeds eerder uit de doeken gedaan. We denken aan de klimaatgevel als voorbereider van een goede binnenluchtkwaliteit, het herbruik van de bestaande voorgevel, het herbruik van de bestaande kelders als regenwatercollector.

Ruimtelijke functionaliteit van het ontwerp

De nieuwe snoepwinkel en de eerste verdieping van de voorbouw wordt uitgebouwd als een residentieplatform waar kunstenaars en publiek elkaar kunnen treffen. De residenties zijn werkplekken of ateliers die in functie van de behoeften kunnen worden ingericht door de kunstenaars.

In de bovenste etage bevinden zich een aantal loges met sanitaire infrastructuur voor de artiesten die in de Balzaal geprogrammeerd staan.

Het plan voorziet in een bijkomende ondergrondse bouwlaag die aansluit op facilitair niveau 3. Hier zijn de grote theaterberging en de kleedruimtes voor personeel gesitueerd.
De bestaande kelderverdieping, niveau 3, wordt grotendeels gereorganiseerd in functie van vuilnisberging, dienst onderhoud en de verbinding met de bestaande goederenlift.
Het gelijkvloers krijgt een directe relatie met het voetpad en kan eventueel autonoom worden ontsloten.

Alle vloerniveaus sluiten aan op het bestaande Vooruit gebouw, dit ter wille van de integrale toegankelijkheid en het publieke karakter.

Het dak boven residentie 2 wordt ingericht als terras voor artiesten en medewerkers.
Alle verdiepingen worden met een grote goederenlift verbonden om de doorstroming van de theatertechnieken te garanderen.

Er wordt gestreefd naar een polyvalent, robuust en onderhoudsarm gebouw dat door de centrale inplanting van de lift en trappenpartij opgesplitst wordt in studiozones die met wisselend gebruik kunnen ingevuld worden.

De bestaande voorgevel wordt in een latere fase gerestaureerd.

Circulair materiaalgebruik en de toepassing van lokale materialen

Bewust van het feit dat elk gebouw eindig is, werd nu al nagedacht hoe toekomstige afvalstromen tot een duurzaam hergebruik of recyclage kunnen leiden. Daarom zijn alle verbindingen van draagstructuur en binnenafwerking bout- of schroefverbindingen en kunnen alle componenten netjes uit elkaar gehaald worden, van tapijttegel tot draagstructuur. Uiteraard werden geen producten met een mogelijke toxiciteit toegepast, zowel in de afwerkingslagen als in materiaalgebruik zelf. Waar mogelijk werden grondstoffen gebruikt van regeneratieve oorsprong zoals hout met een FSC label. Binnen- en buitenschrijnwerk en het vast meubilair werd in Europees gecertifieerd hout uitgevoerd. Verschillende materialen zijn cradle to cradle gecertifieerd, zoals de tapijten. Minerale wol, gipsvezelplaten, silicaatplaten kunnen 100 % gerecycleerd worden in volwaardige grondstoffen.

‘Cradle to Cradle’ impliceert herbruikbaarheid en omkeerbaarheid van alle interventies zonder enige (of minimale) schadelijke overlast te bezorgen aan onze leefomgeving. Het gebruik van materialen en energie uit regeneratieve (natuurlijke) bronnen en het eindproduct moet resulteren in een positieve balans voor zowel gebruiker als omgeving.

Comment participer?

Pour le 31.05.2020 à 23h59 au plus tard, un dossier complet doit parvenir aux organisateurs sous forme d’un envoi par Wetransfer à l'adresse e-mail info@bois.be. Les documents nécessaires pour participer aux Belgian Timber Construction Awards 2020 sont :

Les étapes décrites ci-dessous doivent être suivies pour chaque projet individuel soumis. En d'autres termes, un jeu de documents distincts doit être remis pour chaque projet soumis.

L’envoi doit contenir les documents suivants :
1. La fiche projet dûment complétée
2. Les plans et sections (voir détails dans le règlement)
3. Les photos de la réalisation (voir détails dans le règlement)
4. Facultatif : des informations complémentaires (voir détails dans le règlement)

COVID-19
(Mise à jour du 18.05.2020)

En raison de la pandémie actuelle, plusieurs projets n’ont pu faire l’objet d’une réception provisoire. Les organisateurs des BTCA ont dès lors décidé de repousser la date de réception provisoire des pro-jets soumis de deux mois, au 31.07.2020. Le document de réception provisoire signé ainsi que d’éven-tuelles photos complémentaires devront impérativement être transmis pour finaliser la candidature.