Categorie Optoppingen

Locatie
Deurne
Opdrachtgever
privaat
Architect
Polygoon Architectuur i.s.m. Jouri De Pelecijn architect
Stabiliteitsbureau
Planet Engineering
Studiebureau energie
Planet Engineering
Bouwheer
Van Praet-Bosteels, Lenaerts-Teuchies, De Pelecijn-Vanhaverbeke, Van Steenbergen-Verhaert
Bebouwde oppervlakte
353 m²
Bewoonbare oppervlakte
828 m²
Voorlopige oplevering
2017
In welke bouwelementen is hout toegepast?
Optopping en uitbreiding - houtskeletbouw en binnenafwerking
Houtvolume
30 m³
Documenten
[PDF] 5_3Prix_SUR15_Plans

Cohousing in voormalige rijkswachtkazerne
[3e prijs]

Photo credits: Frederik Beyens (1, 3–5), Jessy Van Der Werff (6–9), Stijn Bollaert (2, 10)

Architecturale kwaliteit en inplanting

In Deurne verbouwde Polygoon Architectuur in samenwerking met architect Jouri De Pelecijn een voormalige rijkswachtkazerne tot een harmonieus cohousingproject met vier ruime doorzonwoningen. Voor deze herbestemming werd doordacht gebruik gemaakt van de oorspronkelijke structuren, terwijl de uitbreidingen in houtskeletbouw het pand een tijdloos karakter geven.

Vier bevriende gezinnen hadden een visie: een samenwoonproject met gemeenschappelijke functies en een gedeelde tuin, maar met voldoende behoud van privacy. Een voormalige rijkswachtkazerne met conciërgewoning in Deurne bood de ruimte die ze zochten, op een perceel van 60 meter diep en 27 meter breed.

Wat meteen opvalt, is de harmonische ritmiek in de gevels. Door de twee middelste woningen een gedeelde inkomhal te geven, kon de karakteristieke baksteenarchitectuur van de voorgevel behouden blijven. De nieuw opgetrokken binnenmuur verdeelt het middelste raam onopvallend doormidden. De houten panelen van de bovenverdieping volgen en versterken het ritme van de bakstenen penanten eronder, wat zorgt voor een rustgevend en tijdloos effect. Het pand springt in het oog, zonder sterk te contrasteren met het straatbeeld en het woonlint. Waar mogelijk werden de bestaande raamopeningen behouden. Bij de nieuwe bovenste bouwlaag opteerden de architecten voor een ritmisch spel van langwerpige verticale ramen afgewisseld met houten panelen. Door de profielen van de zuidgerichte ramen wat dieper te plaatsen, vormt de houten omkadering een natuurlijke zonnewering.

Een van de uitdagingen was de ligging van het perceel. De voorgevel is zuidgericht; de tuin kijkt uit op het noorden. Het was essentieel om zoveel mogelijk licht binnen te trekken en daarom werd er gekozen voor lichte en luchtige doorzonwoningen. Daarnaast zorgen lichtstraten, koepels en een vide voor natuurlijk daglicht.

Bij dit cohousingproject werd resoluut gekozen voor een ruime gemeenschappelijke tuin. Op de binnenkoer stonden oorspronkelijk enkele garageboxen. De bouwheren speelden even met het idee om daarvan een gemeenschappelijke ruimte te maken, zoals vaker gebeurt bij cohousingprojecten. De meerwaarde van een grote tuin in een stedelijke context is echter zo groot, dat ze uiteindelijk toch beslisten om de constructie af te breken en de volledige ruimte te benutten als tuin: een ingreep die de levenskwaliteit van de bewoners sterk vergroot. Vanuit de leefkeukens in de nieuwe achterbouw kijken de bewoners nu uit de op de tuin; een verademing in het drukke Deurne.

Het afbreken van de garageboxen betekent overigens niet dat er een gebrek is aan gemeenschappelijke ruimte. De tuin en de fietsberging worden gedeeld. En er was nog een opportuniteit die de architecten niet onbenut hebben gelaten. Het oorspronkelijke volume was volledig onderkelderd. Nu bevindt er zich een gemeenschappelijke wasplaats waar de bewoners wasmachines en droogkasten delen en elkaar ongedwongen kunnen ontmoeten. Ook hier schittert de balans tussen ontmoeting en privacy. Er zijn immers ook vier private kelders, die telkens bereikt kunnen worden vanuit de private traphal van de bewoners. De indeling creëert de mogelijkheid om via de gemeenschappelijke wasplaats en de private kelders van woning naar woning te gaan. Ideaal voor jonge gezinnen die graag bij elkaar babysitten, en volledig in lijn met het concept van “samen-huizen”.

Het perceel beschikt over heel wat ruimte aan de straatkant. Voor de herbestemming was die naar goede Vlaamse gewoonte bestraat en tot parkeerplaats uitgeroepen. De huidige bewoners doen echter bewust aan autodelen. Zo kwam er plaats vrij om de troef van de zuidgerichte ligging uit te spelen. Er werd een tweede voortuin toegevoegd die de verhoudingen van de gevel respecteert. Op die manier kunnen twee volwaardige autostaanplaatsen gecombineerd worden met een groen uitzicht voor de buurt en vanuit alle woonkamers.

Wie goed kijkt naar de zijmuur, ziet een kleine knipoog naar het bouwkundig verleden van het pand: een stenen rozet, werd letterlijk ingekaderd door de houten buitenbekleding.

Bioklimatisme

Bio-ecologische toepassingen
> Ruimtegebruik:
• Herbestemming van een oude rijkswachtkazerne in een stedelijke context
• Ontharding van aanzienlijk groot deel van terrein
• Grote gemeenschappelijke tuin en voortuin met groen voor de buurt

> Houtskeletbouw voor nieuwe delen
• Houten I-liggers met FSC-label
• Houtvezelplaten langs buitenzijde, dampopen
• Isolatie met cellulose ingeblazen in constructie
• OSB-platen langs binnenzijde van wanden en als dakplaten, FSC, Formaldehyde-arm (klasse E1)
• Houten gevelbekleding uit Europees thermisch behandeld grenen, FSC
• Vochtregulerende damprem op papierbasis

> Houten vloer- en wandafwerkingen

> Goede isolatie en na-isolatie:
• Isolatie houtskeletbouw over volledige dikte en langs buitenzijde
• De waardevolle voorgevel werd behouden en langs binnen geïsoleerd.
• Alle andere bestaande delen werden langs de buitenzijde geïsoleerd en afgewerkt met houten gevelbekleding.

> Gecontroleerde ventilatie (3 woningen uitgerust met systeem C+ en één woning met systeem D)

> Hernieuwbare energie:
• PV-panelen
• Zonnepanelen met zonneboilers

> Circulair verbouwen:
• Recuperatie van buitenramen, binnendeuren en binnenschrijnwerk van oude rijkswachtkazerne
• Hergebruik van bestaande materialen (tegels, keuken, ...) van andere locaties

> Hergebruik van regenwater en buffering met groendaken

Ruimtelijke functionaliteit van het ontwerp

Herbestemming: van 5 units naar 4 gezinswoningen
De eerste uitdaging was van structurele aard. Van in het begin was duidelijk dat er een bouwlaag zou worden toegevoegd om de nodige ruimte te creëren. De bestaande constructie was degelijk. Maar de rijkswachtkazerne bestond uit vijf voormalige arbeiderswoningen, terwijl de bouwheren streefden naar vier gelijkwaardige gezinswoningen. De architecten plaatsten een extra scheidingsmuur die de oorspronkelijke middelste unit doormidden snijdt. Dankzij die slimme ingreep kon de binnenindeling behouden blijven en ontstonden er toch vier units, waarvan de twee middelste anderhalve keer groter zijn dan de buitenste units. Om de vier woningen toch een gelijkaardige oppervlakte te geven, kregen de buitenste units een extra uitbouw op de eerste verdieping. Elke woning heeft dus een enigszins andere structuur. Ondanks de uniforme buitenkant geniet elk gezin van een huis op maat.

De oorspronkelijke gemetselde muren en gevels werden behouden waar mogelijk. Bovenop het oorspronkelijke volume werd een extra bouwlaag toegevoegd in houtskeletbouw: het bestaande zadeldak werd vervangen door een volwaardig dakvolume met plat dak, dat aansluit bij het aangrenzende gebouw. Ook de nieuwe achterbouw, verdeeld over de twee bouwlagen, bestaat uit houtskeletbouw: voor de architecten een boeiende zoektocht naar het beste samenspel tussen verschillende technieken. De nieuwe indeling zorgt ervoor dat de vier woningen zich richten op de gemeenschappelijke tuin. Het volume vormt zowel in de hoogte als in de diepte een gemiddelde van de korrelgrootte van de aangrenzende gebouwen en respecteert zo de verhouding met de omgeving.

Circulair materiaalgebruik en de toepassing van lokale materialen

Bio-ecologisch bouwen
Een specifieke uitdaging was de wens van de bouwheren om bio-ecologisch te verbouwen. De woningen moesten dus energie- en waterzuinig zijn en voornamelijk bestaan uit bio-ecologische materialen. Daarom werd er gebouwd met zo veel mogelijk nagroeibare bouwmaterialen, zoals hout en cellulose. Een groendak, regenwaterrecuperatiesysteem en zonneboilers vervolledigen het pakket duurzame ingrepen.

Comment participer?

Pour le 31.05.2020 à 23h59 au plus tard, un dossier complet doit parvenir aux organisateurs sous forme d’un envoi par Wetransfer à l'adresse e-mail info@bois.be. Les documents nécessaires pour participer aux Belgian Timber Construction Awards 2020 sont :

Les étapes décrites ci-dessous doivent être suivies pour chaque projet individuel soumis. En d'autres termes, un jeu de documents distincts doit être remis pour chaque projet soumis.

L’envoi doit contenir les documents suivants :
1. La fiche projet dûment complétée
2. Les plans et sections (voir détails dans le règlement)
3. Les photos de la réalisation (voir détails dans le règlement)
4. Facultatif : des informations complémentaires (voir détails dans le règlement)

COVID-19
(Mise à jour du 18.05.2020)

En raison de la pandémie actuelle, plusieurs projets n’ont pu faire l’objet d’une réception provisoire. Les organisateurs des BTCA ont dès lors décidé de repousser la date de réception provisoire des pro-jets soumis de deux mois, au 31.07.2020. Le document de réception provisoire signé ainsi que d’éven-tuelles photos complémentaires devront impérativement être transmis pour finaliser la candidature.