Categorie NietResidiëntieleGebouwen

Locatie
Speeldomein De Warande
Opdrachtgever
Sat Kortrijk
Architect
aRCHITECT en Dertien12 Architectuuratelier
Stabiliteitsbureau
UTIL structuurstudies
Studiebureau energie
Kim Saelens
Bouwheer
Stad Kortrijk
Bebouwde oppervlakte
1190 m²
Voorlopige oplevering
14/02/2020
In welke bouwelementen is hout toegepast?
Er werd hout toegepast voor de primaire en secundaire structuur, voor alle wandopbouwen, voor alle wandafwerkingen aan zowel binnen- als buitenzijde. Tevens werd al het binnen- en buitenschrijnwerk in hout uitgevoerd. Nagenoeg alle plafondafwerkingen en al het vaste meubilair werden in hout gerealiseerd.
Documenten
[PDF] 3_3Prix_NRES22_Plans

“Met zonder jas”
[3e prijs]

Photo credits: aRCHITEC & Dertien12 Architectuuratelier

Architecturale kwaliteit en inplanting

Meerwaarde van het gebouw voor de omgeving
De meerwaarde voor de omgeving situeert zich in de eerste plaats in de inplanting van het gebouw.

De buitenruimte. Daar draait het om bij een speeldomein als de Warande. Met onze architectuur hebben we de beleving ervan versterkt door ze te omzomen. We hebben het gebouw niet ingeplant op het centrale speelveld – zoals bij de wedstrijdopgave gevraagd - maar we zochten de randen op.

Wij hielden doelbewust de ‘open plek in het bos’ onbebouwd: deze zorgt voor tal van extra spelmogelijkheden en voor een mooie, kwalitatief geborgen kampeerplaats met voldoende vrije ruimte voor een kampvuur en pleinspelen.

In een eerste fase spelen we in op de uitbreiding van het speeldomein en de nieuwe hoofdtoegang aan de noordzijde. We zoeken met het gebouw die rand op. Daarmee geven we een gezicht aan het domein. De nieuwe publieke doorsteek van noord naar zuid laveert mooi doorheen de warande en geeft bezoekers en passanten een helder overzicht van de activiteiten. Iedereen kan proeven van een bruisende Warande. Net op het snijpunt van de publieke doorsteek en ons gebouw voorzien we de verwelkomingszone: een open maar overluifelde zone die de schakel tussen het onthaal en de polyvalente ruimtes vormgeeft. De luifel, direct tegen het onthaal, vormt als het ware een poort naar het speeldomein. Het is een plek waar groepen opgevangen kunnen worden, uit de regen, in afwachting van het toekennen van een lokaal. We organiseren het programma op zo’n manier dat we een maximaal overzicht krijgen op het volledige domein.

Integratie en geschiktheid van het gebouw in sociale, milieu, landschappelijke en economische context
Nu de inplanting gekend is kan het gebouw zich integreren en schikken in de waardevolle, en maximaal te bewaren context. We voorzien een volledig gelijkvloers gebouw, een bewust laag volume dat van uit iedere ruimte maximaal contact met de omgeving aanbiedt. Het gebouw houdt zichzelf “ low- profile” en schikt zich naar de omliggende natuur. Het gebouw zal zichzelf niet wegcijferen maar zal door de vrij grote lengte (van 155 meter) als een sterk ruimtelijk element de “oude achterkant” opwaarderen tot een fantastische manier van toekomen op het terrein.

Ons gebouw heeft tevens en sterke sociale ambitie: voor de kinderen moet het buitenleven en de betrokkenheid met het park primeren. Daarom werd een zeer eenvoudig maar ingrijpend grondplanprincipe gehanteerd: het gebouw is opgevat zonder gangen en alle gebruiksruimtes werden eenvoudig schouder aan schouder naast elkaar gepositioneerd. Rondom deze ruimtes werd een brede overdekte luifel voorzien. Dus iemand die van de ene ruimte naar een andere ruimte wil, is verplicht om uit het gebouw te stappen, onder de luifel naast het park te circuleren en weer binnen te stappen.

Op deze manier leeft men echt buiten met het hoofd in de veranderende seizoenen, volop bewust van het buitenklimaat. Je beleeft het kampgevoel intens Met Zonder Jas.

Waar je in een klassiek gebouw doorheen een gang zou lopen, loop je onder deze luifel steeds met het park als fantastische decor. De landschappelijke context primeert. De doorlopende bank rondom nodigt uit om er volop van te genieten. Het maakt die overdekte ruimte gerieflijk, ontvankelijk en poëtisch.

Economisch gezien is deze planopbouw zeer voordelig. Er wordt een zeer grote oppervlakte aan interne circulatieruimte uitgespaard, de overkragende luifel wordt dankzij een zeer eenvoudig structureel principe gerealiseerd. Maar de grootste economische troef situeert zich op lange termijn in de flexibiliteit van het gebouw: doordat alle eenvoudige rechthoekige ruimtes aan de buitenruimte palen kunnen ze zonder bijkomende ingreep van bestemming wijzigen. Er moet nooit een circulatie omgelegd worden en alle lokalen zijn van natuurlijk daglicht voorzien. Daarom kan de bestemming in iedere ruimte wijzigen: van slaapzaal naar polyvalente ruimte, van speelkamer naar spreekruimte, van vergaderlokaal naar slaapkamer voor de begeleider… tot oneindige combinaties toe!

Optimalisatie van de beschikbare bouwoppervlakte in overeenstemming met de stedenbouwkundige regels
Optimalisatie is bekomen door geen interne gangen te voorzien maar enkel een aaneenschakeling van netto ruimtes te bouwen. Stedenbouwkundig beperkt het gebouw zich tot één bouwlaag en het stelt zich ondergeschikt op ten opzichte van het bos en park.

Bouwtechnische kwaliteit en het gebruik van innovatieve hout-gebaseerde materialen

Akoestiek
De akoestiek van de binnenruimtes wordt eenvoudig geoptimaliseerd. Aangezien het gebouw binnenin van een zeer robuuste vloeroppervlakte moest voorzien worden, moesten we de nodige verstrooiing realiseren in wand- en plafondafwerking.

In het plafond werden de balken van zowel de primaire als secundaire structuur zichtbaar gelaten, de tusseninvulling gebeurde met een balvaste akoestisch absorberende plafondafwerking met HWC-bekleding.

Brandveiligheid
Het gebouw is opgebouwd uit houten portieken die door overdimensionering voldoen aan de gevraagde brandeisen. De portieken worden tussen de ruimtes opgevuld met lichte houten wanden die afgewerkt zijn met zowel een brandwerende plaat als een brandwerend beschilderde OSB-beplating.Op deze manier ontstaan lichte houten brandcompartimenteringswanden.

Dezelfde opbouw passen we toe in de gevelwanden door middel van onbrandbaar isolatiemateriaal.

Door de gevelafwerking aan de buitenzijde te voorzien van een op brandwerende A2-plaat met hiervoor een gesloten houten gevelbekleding, werd er voldaan aan de gestelde end-use-application.

Structuur (optimaal gebruik van materiaal)
De hoofdstructuur van het gebouw werd uitgepuurd tot een strak raster, bestaande uit een rij van 35 identieke portieken in gelamelleerd hout (overspanning 9m; tussenafstand 4m).

Elk portiek is samengesteld uit 2 enkele kolommen en een dubbele balk. Deze robuuste geometrie laat toe om op eenvoudige manier, door middel van een raster bouten, stijve knopen uit te voeren. De balken van de portieken kragen aan weerszijden uit en realiseren op een vanzelfsprekende wijze de overluifeling aan de buitenzijde van het gebouw.
Als secundaire dakstructuur werd er een houten roostering tussen (geïsoleerde zones) of op (niet-geïsoleerde zones) de portieken geplaatst. De houten roostering kraagt uit aan de kopse zijden van het gebouw en vormt zo hier ook een overluifeling. In de langse richting wordt de horizontale stabiliteit gerealiseerd door 3 stijve kernen in beton en metselwerk. Windverbanden zijn bijgevolg overbodig.

Al deze structuren hebben we sterk gedetailleerd en uiteraard zichtbaar gelaten. Zo wordt de structuur architectuur en bepaalt deze het uitzicht van het gebouw. De zorg die hieraan besteed werd geeft het gebouw een verfijnde en eerlijke uitstraling. Tevens vergeten we niet dat het gebouw voor kinderen ontworpen is, het gebouw kan didactisch en educatief gelezen worden: iedereen kan zien hoe de balken mekaar ondersteunen en hoe de structurele principes “werken”.

Energetische performantie
In de opdracht werd door de opdrachtgever een BEN gebouw vooropgesteld.
Je kan wel BEN-ruimtes creëren, maar hier zijn de lokalen vooral uitvalsbasis, en dan is het gebruik eerder bepalend voor de effectieve energiezuinigheid. Kinderen komen nog vlug een trui halen of de boterhamdoos terugbrengen en de deuren blijven openstaan. Of het spelbord staat binnen en er wordt voortdurend in- en uitgelopen… We zochten en realiseerden een energieconcept waarbij dat ongegeneerd kan zonder in te boeten aan de BEN eisen. Het energetisch concept start met een onderscheid tussen de verschillende gebruiksruimtes:

Een beperkt aantal ruimtes wordt als klassieke BEN ruimtes vormgegeven (sterk gesoleerd en geventileerd). Dit is nodig bij slaapruimtes en compacte lokalen voor stilzittende activiteiten zoals een quiz, knutselactiviteit, soeppauze, enz. Bij minder goed weer. Stilzittend zal men vanzelf dan wel de deur sluiten.

Enkele ruimtes worden vormgegeven als open beglaasde binnenspeelruimtes: beschut tegen wind en regen maar ongeïsoleerd en onverwarmd. Dus strikt genomen ook BEN genormeerd.

Overdekte buitenspeelruimte: Deze situeert zich hoofdzakelijk in de verwelkomingszone en rondom het gebouw: men is beschut maar bevindt zich als het ware met de voeten in het park: de luifel als meest basale beschutting, als uitgepuurde architectuur.

Bij gewoon weer wordt er buiten geravot en hebben we geen beschutting nodig. Tenzij als veilige plek voor jas en knapzak.  Met een dergelijke doordachte differentiatie tussen verwarmde en niet verwarmde ruimtes geven we de gebruiker de vrijheid om zich voluit op de speelomgeving te richten zonder aan energiezuinigheid in te boeten. Het bespaart in bouwkost, energiekost. Je beleeft het maximaal Met Zonder Jas!

Bioklimatisme

De ecologische voetafdruk wordt zo laag mogelijk gehouden. Op alle vlakken:

Qua ruimtegebruik wordt een zone ingenomen die de minste speelwaarde heeft. Door de zuidelijke vleugel op dezelfde plek te organiseren gaat geen groen verloren, en de noordelijke vleugel neemt – samen met de nog aan te leggen toegangsweg – geen waardevolle bomen weg.

Qua materiaalgebruik realiseren we alle ruimtes op een efficiënte en verantwoorde manier. Houtskeletbouw is een performant systeem om isolatiewaarde te realiseren met niet-dragende wanden. Bovendien is zo’n lichte constructie een troef om met luchtverwarming vlot op het wisselende gebruik in te spelen: muren hoeven niet op te warmen, zodat in een korte tijd een comfortgevoel kan opgewekt worden. Uiteraard is alle hout FSC of PEFC gelabeld, en luchtdichtheid is bij BEN-ruimtes een evidentie.

Qua energiegebruik wordt in eerste instantie zoveel mogelijk gezocht om niet te hoeven verwarmen. In de resterende ruimtes wordt adequaat geïsoleerd en worden ventilatieverliezen beperkt door een vraaggestuurde balansventilatie. De resterende warmtevraag – ook voor sanitair warm water - wordt opgewekt met een hoogrendement-gasketel. Per snoer van aaneengeschakelde lokalen wordt in een sanitaire blok een technische tussenverdieping gerealiseerd voor technieken. De centrale inplanting en de nabijheid van het sanitair beperkt installatieverliezen.

Qua waterhuishouding wordt alle regenwater wordt hergebruikt. Alle bodemverharding is waterdoorlatend.

Qua daglichttoetreding worden de beperkte openingen in de BEN-ruimtes gecompenseerd door het zenitale licht via de dakkoepels. De royale beglazing van de extraverte (niet te verwarmen) polyvalente ruimtes maakt kunstlicht zelfs bij duistere dagen overbodig.

Op vlak van toegankelijkheid wordt op een eenvoudige manier voldaan aan alle eisen. Het elimineren van gangen en de rechtstreekse buitendeuren vergemakkelijken de toegankelijkheid tot iedere ruimte.

Circulair materiaalgebruik en de toepassing van lokale materialen

Korte ketens
Dit project werd gerealiseerd door lokale partners: ontwerpteams, aannemer en onderaannemer zijn afkomstig uit West-Vlaanderen.

Het spreekt voor zich dat het toegepaste hout FSC gelabeld is en afkomstig uit Europa.
We weten dat op Europees vlak de houtoogst slechts 64% van de jaarlijkse aangroei bedraagt.

Het Europese houtvolume neemt dus toe, hierdoor is de balans van algemene grondstofgebruik van dit gebouw uitermate positief is en draagt dus bij tot het voortbestaan van de bossen.

Lokale houtsoorten
De voornaamste housoorten die toegepast werden zijn:
Voor de primaire en secundaire structuur: houten gelamelleerde liggers: Europees vurenhout
Voor alle wandopbouwen timmerhout: Europees vurenhout
Voor alle wandafwerkingen aan de binnenzijde: OSB (op heden de meest rendabele houtproductie)
Voor alle wandafwerkingen aan de buitenzijde: Thermowood: Europees dennenhout
Voor alle plafondafwerkingen: houtwolcementplaten: PEFC gecertificeerd hout

Recycleerbaarheid materialen
Op de vloerplaat (gepolierde beton) en het glas in de ramen na is het volledige gebouw uit hout opgetrokken.

Hout behoort tot de makkelijkst recycleerbare materialen, op voorwaarde dat de verschillende soorten goed gesorteerd kunnen worden.

Aangezien de verschillende houttoepassingen in dit gebouw mechanisch bevestigd werden kan onbehandeld hout makkelijk weer gescheiden worden van behandeld hout. Dit gebouw biedt dus het perfecte antwoord op het hedendaagse recyclagevraagstuk.

Comment participer?

Pour le 31.05.2020 à 23h59 au plus tard, un dossier complet doit parvenir aux organisateurs sous forme d’un envoi par Wetransfer à l'adresse e-mail info@bois.be. Les documents nécessaires pour participer aux Belgian Timber Construction Awards 2020 sont :

Les étapes décrites ci-dessous doivent être suivies pour chaque projet individuel soumis. En d'autres termes, un jeu de documents distincts doit être remis pour chaque projet soumis.

L’envoi doit contenir les documents suivants :
1. La fiche projet dûment complétée
2. Les plans et sections (voir détails dans le règlement)
3. Les photos de la réalisation (voir détails dans le règlement)
4. Facultatif : des informations complémentaires (voir détails dans le règlement)

COVID-19
(Mise à jour du 18.05.2020)

En raison de la pandémie actuelle, plusieurs projets n’ont pu faire l’objet d’une réception provisoire. Les organisateurs des BTCA ont dès lors décidé de repousser la date de réception provisoire des pro-jets soumis de deux mois, au 31.07.2020. Le document de réception provisoire signé ainsi que d’éven-tuelles photos complémentaires devront impérativement être transmis pour finaliser la candidature.